زندگی سالم با کشاور زی ارگانیک

با افزایش جمعیت جهان،انسان ها برای تامین مواد غذایی شروع به دستکاری اکوسیستم کرده اند و این عمل باعث
از بین رفتن توازن طبیعت شده است.انسان ها در جهت بازده بیشتر محصوالت کشاورزی از سموم شیمیایی قوی
استفاده می کننددر صورتی که این سموم عالوه بر اینکه میکروارگانیسم های خاک را از بین می برد تاثیرات جزئی
و منفی در خود گیاه بر جای می گذارد که باعث کاهش عملکرد و کندی رشد محصوالت می شود که از طریق بافت
چربی در تغذیه حیوان وارد زنجیره غذایی انسان می شود.استفاده بیش از اندازه از سموم شیمیایی در مزارع و باغ ها
به منظور تولید محصول بیشتر باعث بروز بیماری های خطرناک و شیوع سرطان های مختلف می شود. در محیط
طبیعی یعنی جایی که بشر کمترین دخالت را در اکوسیستم دارد آفات و بیماری های گیاهی همیشه وجود دارند اما
در صورت عدم دخالت مستقیم بشر جمعیت آن ها همیشه در حال تعادل و به حد نرمال است.چون در طبیعت
دشمنان طبیعی وجود دارند و آفات را کنترل می کنند. باعث کاهش جمعیت آن ها به حدی می شوند که کمترین
خسارت به محیط زیست وارد شودکه این نوع کنترل را کنترل بیولوژیک می گویند. کنترل بیولوژیک پدیده ای
طبیعی است که هدف آن تنظیم جمعیت موجودات می باشد،کنترل بیولوژیک ممکن است به صورت طبیعی یا با
دخالت انسان اتفاق بیفتد که به این نوع کنترل،کنترل بیولوژیک کاربردی اطالق می شود.
واژگان کلیدی : اکوسیستم،سموم شیمیایی،آفات،کنترل بیولوژیک
Archive of SID
www.SID.ir
2
مقدمه :
تاریخچه علم بیولوژیک :
کنترل بیولوژیک آفت در ایران قدمتی بیش از ۰۵ سال دارد که به کنترل شپشک ها با استفاده از کفشدوزک در
شمال باز می گردد این تالش ها ادامه داشته و در سالهای اخیر مورد توجه بیشتری نیز قرار گرفته است .
تعریف کنترل بیولوژیک :
کنترل بیولوژیک یعنی استفاده از پارازیتوئیدها ، پرداتورها ، پاتوژن ها ، آنتاگونیست ها و یا میکروارگانیسم های
رقیب برای کاهش جمعیت یک آفت ، به طوری که آفت فراوانی کمتری داشته باشد و خساراتی کمتر از آنچه ممکن
می بود وارد سازد .
کنترل بیولوژیک ممکن است با دخالت هدفمند انسان صورت پذیرد و یا نتیجه عملی یک نیروی طبیعی خودجوش
باشد . کنترل بیولوژیک ممکن است برای پایین آوردن جمعیت آفت مزارع یا جنگل ها و یا برای تعدیل ناهماهنگی
های به وجود آمده در اثر ورود یک عامل جدید به محیطی طبیعی صورت پذیرد .
البته همه روش های غیرشیمیایی ، کنترل بیولوژیکی محسوب نمی شوند . اصالح نژاد گیاهان ، مبارزه زراعی و
کاربرد مواد شیمیایی عالمتی اگر با قصد تاثیرگذاری بر آفت به کار رود ، کنترل بیولوژیک نیست . این موارد زمانی
کنترل بیولوژیک محسوب می گردند که با هدف حمایت از دشمنان طبیعی به کار گرفته شوند. برای مثال اصالح
نژاد گیاهان به صورتی که برای آفات مسموم کننده بوده و یا به طریق دیگری موجب کاهش جمعیت آفات گردد ،
مبارزه بیولوژیک نیست . اما اگر این اصالح با هدف به وجود آوردن شرایطی بهتر برای زندگی و بقای پارازیتوئیدها یا
پرداتورها و فراهم شدن شرایط برای میزبان یابی و حمله به آفات باشد ، مبارزه بیولوژیکی به شمار می رود .
مواد شیمیایی حاصل از عصاره گیاهان یا میکروب ها که علیه آفات به کار می برند نیز مبارزه بیولوژیک نیست .
کنترل بیولوژیک یعنی پدید آوردن مجموعه ای که در آن جمعیت یک گونه توسط افرا گونه ای دیگر با مکانیزم
هایی نظیر شکارگری ، پارازیتیسم ، بیماری زایی یا رقابت محدود می شود.)موسوی ،9731)
مبارزه بیولوژیک و مدیریت تلفیقی آفات :
مبارزه بیولوژیک به خصوص در اراضی غیر مزروعی جنگل ، مرتع و نباتات زینتی ممکن است جدا از سایر اقدامات
دفع آفاتی صورت پذیرد اما بسیاری از آفات در یک محصول بایستی به طور همزمان کنترل شوند تا محصول خوبی
عاید گردد . در چنین مواردی ضرورت می یابد تا چندین روش متضاد دریک برنامه به اجرا در آید. سؤال اساسی در
تلفیق روشهای مختلف این است که کدام روش اولویت بیشتری دارد . در سالهای پس از 91۹۰ که استفاده از آفت
کش ها بسیار رایج بود ، غالباً استفاده از سموم در اولویت بود و مبارزه بیولوژیک یک اقدام فرعی محسوب می شد و
Archive of SID
www.SID.ir
3
غالباً هم به دلیل اثرات سوء سموم مصرفی بر دشمنان طبیعی نتیجه مطلوبی از مبارزه بیولوژیک به دست نمی آمد
و این عدم کارآیی را به حساب ناتوانی دشمنان طبیعی می گذاشتند .
در سالهای اخیر یعنی از 91۹۵ به بعد این معادله به نفع مبارزه بیولوژیک تغییر یافته و نظریه اداره انبوهی آفات بر
مبارزه بیولوژیک تأکید بیشتری دارد و بر این اساس حفظ دشمنان طبیعی و استفاده از مبارزه بیولوژیک از اولویت
برخوردار است .
برخالف گذشته اکنون استفاده از روشهایی که موجب از بین رفتن ویا تضعیف دشمنان طبیعی می گردد مجاز
نیست . کوشش در برقراری سیستمهای کنترل آفات که مبتنی بر مبارزه بیولوژیک باشد در بسیاری موارد مراحل
مقدماتی را طی می کند ولی در موارد متعددی نیز بسیار پیشرفته و کامل است .)1985 E.J,Hara O)
اهداف مبارزه بیولوژیک :
حشرات ، کنه ها ، علف های هرز ، عوامل بیماری زا و مهره داران جملگی ممکن است از اهداف کنترل بیولوژیک
باشند.
حشرات :
حشرات آفت از مهمترین اهداف مبارزه بیولوژیک بوده اند . بیش از ۰۹7 گونه حشره در جهان توسط 9۰۵۵ برنامه
مبارزه بیلوژیکی از طریق معرفی ) ورود ( حشره مفید مورد مبارزه قرار گرفته است . عالوه بر آن برنامه های حفاظت
و تکثیر انبوه عوامل بومی نیز به اجرا در آمده است . این حشرات متعلق به راسته های جورباالن ، دوباالن ، بال
غشائیان ، سخت بالپوشان ، بالپولک داران و تعدادی از راسته های دیگر بوده اند.
جورباالن از جمله حشراتی هستند که بیشترین موفقیت در مبارزه بیولوژیکی با آنها از طریق معرفی حشرات مفید
حاصل شده است از دالیل این موفقیت می توان جابه جایی زیاد این حشرات همراه با محموله های تجاری به لحاظ
ریزی و از دید پنهان ماندن و همچنین وجود گونه های زیادی آز آفات مهم در این رده و فراوانی و تنوع دشمنان
طبیعی آنها برشمرد . .)موسوی ،9731)
روشهای کلی کنترل بیولوژیک :
مبارزه بیولوژیکی به مفهوم به کارگیری دشمنان طبیعی به منظور تقلیل جمعیت آفت است . سه روش عمده برای
استفاده از دشمنان طبیعی وجود دارد . حفاظت ، معرفی و انبوه سازی یاافزون سازی . از میان این روش ها معرفی
روشی است که بیشترین اثر را در حل مشکالت مبارزه با حشرات و علفهای هرز داشته ولی به ندرت برای کنترل
بیماری های گیاهی به کار رفته است .
Archive of SID
www.SID.ir
4
کنترل بیولوژیک پدیدهای طبیعی است که هدف آن تنظیم جمعیت موجودات میباشد. کنترل بیولوژیک ممکن
است به صورت طبیعی یا با دخالت انسان اتفاق بیافتد، که به این نوع کنترل، کنترل بیولوژیک کاربردی اطالق
میشود.
کنترل بیولوژیک شامل سه موضوع اصلی است :
9.انواع موجودات آفت هدف
۰.انواع دشمنان طبیعی
7.روش های بکارگیری دشمنان طبیعی
1-انواع موجودات آفت هدف
الف( بطور کلی حشرات مهمترین گروه از موجوداتی هستند که در برنامههای کنترل بیولوژیک به عنوان هدف مطرح
بودهاند. آفات )حشرات( به دلیل ازدیاد، تنوع گونه و مهاجرت به نقاط جدید موجبات ورود حشرات شکارگر از مناطق
دیگر را برای کنترلشان ایجاد کردهاند.
اما مهم ترین راستهای که تعدادی از گونههای آن تحت کنترل بیولوژیک قرار گرفتهاند راسته (Hemiptera(
میباشد.
راسته (Homoptera (در بر گیرنده شتهها، شپشکها، سفیدبالکها و پسیلها میباشند. همین حشرات هستند
که در روی گیاهان زینتی جزء مهمترین آفات محسوب میشوند لذا امکان کنترل بیولوژیک آفات گیاهان زینتی
بسیار زیاد است.
بدلیل اینکه تعداد زیادی از گونههای راسته (Homoptera (به همراه گیاهان زینتی و محصوالت کشاورزی از
منطقه پراکنش بومی خود وارد منطقه جدیدی شدند که فاقد دشمنان طبیعی بودند. لذا برای مبارزه با این آفات،
دشمنان طبیعی این حشرات نیز از منطقه پراکنش آنها به منطقه جدید وارد شدند تا تحت کنترل در آیند. در
ضمن بسیاری از حشرات این راسته مانند شپشکها غیر متمرکز بوده بنابراین امکان کنترل بیولوژیک آنها فراهم
است.
ب( گروه دیگری از حشرات مورد نظر در برنامه های کنترل بیولوژیک کنه ها هستند. مخصوصاً سه خانواده
(Eriophidae) ،(Tarsonemidae) ،(Tetranychidae(جزء مهمترین کنههای گیاهخوار هستند که بر علیه
آنها کنترل بیولوژیک انجام شده است.
ج( دسته دیگر این حشرات، حلزونها و رابها هستند که به آنها لیسَک نیز گفته میشود. برای کنترل بیولوژیک
حلزونها و رابها کوششهایی انجام شده است ولی نتیجه بخش نبوده است.
د( گروه دیگری از موجودات مورد بحث، علفهای هرز هستند، بطور کلی 99۱ گونه از علفهای هرز در 7۰ خانواده
Archive of SID
www.SID.ir
5
با عنوان هدف برنامههای کنترل بیولوژیک تاکنون مطرح بودهاند که ۰۵ درصد آنها متعلق به سه خانواده
.هستندAsteraceae ،Mimosacea ،Cactacea
ذ( عالوه بر اینها، بیماریهای گیاهی و مهرهداران هم میتوانند از اهداف برنامههای کنترل بیولوژیک باشند، حتی
انسان میتواند در برنامههای کنترل بیولوژیک به عنوان یک هدف قلمداد شود.
۰-انواع دشمنان طبیعی
الف( حشرات پارازیتوئید از عمومیترین دشمنان طبیعی آفات به شمار میآیند که در برنامههای کنترل بیولوژیک به
روشهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرند. برنامههای کنترل بیولوژیک در مورد حشرات پارازیتوئید بیشتر
دربارهی دو راسته (Hymenoptera (یا بالغشائیان و زنبورها یا (Diptera (میباشد.
در راسته(Hymenoptera ، (زنبورهای باال خانواده (Ichneumonoidae (و بخصوص دو خانواده
(Braconidae(و (Ichneumonidae(دارای اهمیت بیشتری هستند.
در خانواده(Braconidae ، (تمام گونههای زیر خانوادهی (Aphidiinae (بدون استثنا پارازیتوئید، شپشکها
هستند و در برنامههای کنترل بیولوژیک آفات گلخانهای مورد استفاده قرار میگیرند.
از خانواده زنبورها ، باال خانواده (Chalcidoidea (از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند. در این باال خانواده،
خانوادههای (Aphelinidae), (Pteromalidae), (Encyrtidae (و (Eulophidae (از مهمترین دشمنان
طبیعی آفات گیاهان زینتی هستند.
گروه دیگری از پارازیتوئیدها، متعلق به راسته (Diptera (یا دو باالن خانواده (Tachinidae (فوقالعاده حائز
اهمیت هستند.
ب( گروه دیگر از دشمنان طبیعی، حشرات شکارگر هستند که از انوع گونههای گیاهخوار تغذیه میکنند. مهمترین
شکارگرها در راسته (Hemiptera (مثل خانواده (Anthocoridae (خانواده (Nabidae (در راسته
(Coleoptera(خانواده (Coccinellidae (که به آنها کفشدوزکها اطالق میشود و تعدادی دیگر از خانوادهها
مثل خانواده (Carabidae (و در راسته بالتوریها خانواده (Chrysopidae (بخصوص بالتوری Chrysoperla(
(carnea و در راسته (Diptera (خانوادههای (Syrphidae (و (Cecidomyiidae (از اهمیت ویژهای
برخوردارند.
ج( گروه دیگر از عوامل بیماریزا، بندپایان هستند. مهمترین عوامل بیماریزای بندپایان مربوط به ویروسها،
نماتدها، تک سلولیها، قارچها و باکتریها هستند.
در بین باکتریها، باکتریهای گونه (Bacillus(مانند ,(anisopliae Bacillus) (Thuringiensis Bacillus(
Bacillus) (sphaerieus ،از جمله باکتریهایی هستند که برای کنترل گروههای مختلفی از حشرات مورد
استفاده قرار میگیرند.
در گروه ویروسها، شانزده خانواده از ویروسها با حشرات ارتباط دارند ولی خانواده(Baculoviridae (دارای
اهمیت بیشتری است و برای کنترل حشرات به کار می رود.
Archive of SID
www.SID.ir
6
ویروسها برای تولید مثل نیاز به جسم موجود زنده دارند، یعنی آنها در داخل موجود زنده تکثیر پیدا میکنند در
حالیکه باکتریها براحتی بر روی مخمرها تکثیر میشوند. به همین دلیل استفاده از باکتریها در کنترل بیولوژیک
حشرات توسعه یافته و کاربرد بیشتری دارد.
د( گروه دیگر از دشمنان طبیعی قارچها هستند بخصوص قارچهای خانواده (Entomophthoraceae (و زیر
گروههای (Zygomycotina (و(Deutromycotina (که برای کنترل حشرات و گیاهان زینتی مخصوصاً گونهای
به نام (lecanii Verticillium (مورد استفاده قرار میگیرد.
ذ( دسته دیگر از عوامل کنترل حشرات، تک سلولیها هستند، شاخههای (Apicomplexa (و (Microspora (از
مهم ترین تک سلولی ها هستند که بر روی حشرات ایجاد بیماری میکنند . مخصوصاً تک سلولی های جنس
(Nosema (از اهمیت بیشتری برخوردارند. تعدادی از گونه های این جنس بصورت تجارتی تولید شدهاند و برای
کنترل ملخ ها و آبدزدکها مورد استفاده قرار گرفتهاند.
ر( گروه دیگر از حشرات مورد استفاده در کنترل بیولوژیک، حشراتی هستند که از علفهای هرز تغذیه میکنند. در
این بین خانوادههای (Chrysomelidae (و(Curcurlionidae (از راسته (Coleoptera (و (Pyralidae (از
راسته(Lepidoptera (از اهمیت زیادی برخوردارند.
کنترل بیولوژیک شپشکها :
کنترل بیولوژیک شپشکهای نرم تن
شپشکهای نرم تن متعلق به خانواده (Coccidae(میباشند. تعدادی از مهمترین گونههای این خانواده که در روی
محصوالت گلخانهای و گیاهان زینتی ایجاد خسارت می کنند عبارتند از:
– hesperidum Coccus۱
– Saissetia oleae۲
– Saissetia coffeae۳
مهمترین پارازیتوئیدهای شپشکهای نرم تن متعلق به خانواده (Aphelinidae(و (Encyrtidae(هستند.
از خانواده (Encyrtidae (مهمترین گونه متعلق به جنس (Metaphycus (و (Encyrtus (هستند. جنس
Metaphycus) (helvolusدر کشور ایران وجود دارد و به عنوان یکی از عوامل کنترل بیولوژیک تکثیر و در
گلخانهها و در روی گیاهان زینتی رهاسازی میشود که میتواند شپشکهای نرم تن را تحت کنترل در بیاورد.
گونه دیگری که در کنترل بیولوژیک مورد استفاده هستند زنبورهایی به طول ۰ میلیمتر میباشند که مراحل
مختلف پورگی شپشکهای نرم تن را پارازیته میکنند. در این گونه، حشرات ماده زرد رنگ و حشرات نر تا حدودی
تیره تر هستند.
Archive of SID
www.SID.ir
7
هر حشره ماده در طول روز ۰ شپشک ماده را پارازیته میکند و چندین برابر این تعداد را از طریق تغذیه از بین
میبرد. در حقیقت زنبورها هم شکارگر هستند و هم پارازیتوئید.
رشد کامل حشرات در 7۵ درجه سانتیگراد حدود 99 روز و 9۹ درجه سانتیگراد حدود 77 روز به طول میانجامد.
از خانواده (Encyrtidae (مهمترین گونه متعلق به جنس (Metaphycus (و (Encyrtus (هستند. جنس
Metaphycus) (helvolusدر کشور ایران وجود دارد و به عنوان یکی از عوامل کنترل بیولوژیک تکثیر و در
گلخانهها و در روی گیاهان زینتی رهاسازی میشود که میتواند شپشکهای نرم تن را تحت کنترل در بیاورد.
گونه دیگری که در کنترل بیولوژیک مورد استفاده هستند زنبورهایی به طول ۰ میلیمتر میباشند که مراحل
مختلف پورگی شپشکهای نرم تن را پارازیته میکنند. در این گونه، حشرات ماده زرد رنگ و حشرات نر تا حدودی
تیره تر هستند.
هر حشره ماده در طول روز ۰ شپشک ماده را پارازیته میکند و چندین برابر این تعداد را از طریق تغذیه از بین
میبرد. در حقیقت زنبورها هم شکارگر هستند و هم پارازیتوئید.
رشد کامل حشرات در 7۵ درجه سانتیگراد حدود 99 روز و 9۹ درجه سانتیگراد حدود 77 روز به طول میانجامد.
از خانواده (Encyrtus (به گونهای بنام (lecaniorum Encyrtus (وجود دارد که نوعی زنبور پارازیتوئید است و
برای کنترل شپشکهای نرم تن در گلخانهها رهاسازی میشود. در خانواده (Aphelinidae (مهمترین شپشکهای
نرم تن پارازیتوئید متعلق به گونه (Coccophogus (هستند. از این گونه (lycimnia Coccophagus(گونهای
است که در ایران نیز وجود دارد. این گونه تقریباً در تمام نقاط دنیا پراکنده میباشد، و برای کنترل بیولوژیک بعضی
شپشکهای نرم تن مورد استفاده قرار میگیرد.
گروه دیگر از شپشکهایی که بر روی گیاهان زینتی و گلخانهای فعال هستند، شپشکهای آردآلود میباشند. این
گروه متعلق به خانواده (Pseudococcidae (هستند. تعدادی از مهمترین شپشکهای این خانواده بر روی گیاهان
زینتی عبارتند از :
۱ – Pseudococcus citri
۲ – adonidum Pseudococcus
۳ – Pseudococcus obscorus
مهمترین دشمنان طبیعی این شپشکها، کفشدوزکهای خانواده (Coccinellidae (مخصوصاً گونهای بنام
(montrouzieri Cryptolaemus(است که این گونه درایران بصورت تجارتی تولید میشود و برای کنترل
شپشکهای نرم تن، بخصوص در شمال کشور کاربرد دارد. طول این کفشدوزک در حدود چهار تا پنج میلی متر
استو بدنی قهوهای و سری نارنجی رنگ دارد. این حشرات بعد از پنج روز از آغاز جفتگیری، شروع به تخمگذاری
میکنند. کفشدوزکهای ماده تخم خود را در داخل جوانه های گیاهان مخصوصا در داخل توده های تخم شپشک
های آرد آلود قرار می دهند و در مدت عمر خود قادر هستند حدود ۰۵۵ تخم شپشک های آرد آلود را مورد تغذیه
Archive of SID
www.SID.ir
8
قرار بدهند. الرو و حشرات کامل کفشدوزکها از مراحل مختلف شپشک های آرد آلود تغذیه می کنند. اما حشرات
کامل برای تغذیه ترجیحا از تخم و الروهای سنین اولیه و الروهایی که به رشد کامل رسیده اند و همچنین مراحل
مختلف رشدی شپشک های آرد آلود تغذیه می کنند.
کفشدوزکهای (montrouzieri Cryptolaemus (گونهای پلیفاژ (Polyphage(هستند، عالوه بر شپشکهای
آردآلود از شپشکهای نرم تن (Coccidae (نیز تغذیه میکنند.
در دمای ۰9 درجه سانتیگراد هر الرو این حشرات حدود ۰۰۵ تا 7۵۵ پوره سنی 2-3 شپشکهای آردآلود را مورد
تغذیه قرار میدهند تا به رشد کامل برسند.
درجه حرارت تاثیر فوقالعاده زیادی بر سیکل زندگی و دوره رشدی این کفشدوزکها دارد. به عنوان مثال در 7۵
درجه سانتیگراد، مدت زمان الزم برای رشد کامل این حشرات حدود ۰۰ روز میباشد اما در 9۹ درجه سانتیگراد
این مدت به 3۰ روز افزایش مییابد.
حداکثر کارآیی این کفشدوزکها در چه شرایطی میباشد؟ در دمای باالی 7۰ درجه سانتیگراد و زیر 9۱ درجه
سانتیگراد این حشرات فاقد توانایی تولید مثل( غیرفعال( هستند. بهترین دما برای فعالیت این کفشدوزکها ۰۹
درجه سانتیگراد میباشد.
گروه دیگر از دشمنان طبیعی شپشکهای آردآلود زنبورهای پارازیتوئید، مخصوصاً خانواده (Encyrtidae(
میباشند.
گونهای از این خانواده زنبورهایی با نام (dactylopii Leptomastix (هستند که طول بدن آنها ۰ میلیمتر است
و تخمشان را در داخل بدن پورههای سنین مختلف شپشکها قرار میدهند. این زنبورها در واقع یک پارازیتوئید
داخلی یا (Endoparasitoid(هستند. تخم این حشرات پس از قرار گرفتن در داخل بدن شپشکهای آردآلود
تفریغ میشوند و الرو آنها محتویات بدن شپشک آردآلود را مورد تغذیه قرار میدهد و نهایتا ً در داخل بدن شپشک
تبدیل به شفیره میگردند. شفیره این حشرات پس از مدتی تبدیل به حشره کامل گشته و حشره کامل از طریق
سوراخی که در پوسته شپشک آردآلود ایجاد میکند از آن خارج میگردد.
زنبور دیگری که برای کنترل بیولوژیک شپشکها مورد استفاده قرار میگیرد، زنبوری بنام Anagyrus(
(pseudcocciاز خانواده (dactylopii Leptomastix (است. طول دورهی زندگی این زنبور کوتاه است.
زنبورهای ماده این گونه به رنگ قهوهای و شاخک آنها سفید است. این زنبورها به طور انبوه تکثیر میشوند و در
محیط های گلخانه ای رها سازی میشوند و به خوبی میتوانند آفات را تحت کنترل در آورند.
کنترل بیولوژیک آفات در گلخانه، نسبت به کنترل بیولوژیک آنها در محیطهای طبیعی کامالً قابل دسترسی
میباشد. بنابراین استفاده از سموم در محیطهای گلخانهای و بر روی گیاهان زینتی الزم نیست، بلکه با استفاده از
دشمنان طبیعی در محیطهای گلخانهای مبارزه با آفات انجام میگیرد.
Archive of SID
www.SID.ir
9
کنترل بیولوژیک شته ها :
شته ها :
شته ها متعلق به خانواده آفیدیده (Aphididae (هستند و تعدادی از آنها از مهمترین آفات محصوالت گلخانهای
محسوب میشوند. مهم ترین دشمنان طبیعی شته ها زنبور های پارازیتوئید خانواده آفی دیئیده (Aphidiidae(
هستند که در برخی از منابع بعنوان زیر خانوادهها آفیدئینه (Aphidiinae (از خانواده براکونیده (Braconidae(
ذکر میشود. در این خانوادهها تعدادی از گونهها از جنسهای مختلف مانند زنبورهای جنس پروان (Proan ،(
الیزیفلبوس (Lysiphlebus ،(افدروس (Ephedrus (و تریاکسیس (Trioxys (وجود دارند که صرفاً پارازیتوئید
گونههای مختلف شته ها هستند.
بطور کلی زنبورهای پارازیتوئید خانواده آفیدیده به طول حدود ۰ تا 7 میلیمتر و عموماً به رنگ سیاه هستند. این
زنبورها بعد از جفت گیری تخمشان را در داخل بدن شتهها قرار میدهند و بصورت ایندو پارازیتوئید یا پارازیتوئید
داخلی الروهایشان در داخل بدن شتهها رشد و نمو میکنند تا اینکه به مرحله حشره کامل برسند. بعد از رشد و نمو
کامل الرو در داخل بدن شتهو تبدیل به شفیره، بدن شته بصورت مومیایی و به رنگ زرد تا قهوهای بنظر میرسد .
درحالیکه بدن شتههای دیگر پارازیته شده توسط برخی از زنبورهای پارازیتوئید به رنگ سیاه درمیآید. همچنین
زنبور کامل همانند زنبورهای پارازیتوئید شپشکها بعد از رشد و نمو کامل الرو با ایجاد یک سوراخ در پوست بدن
شته، از آن خارج میشود. بطور کلی در شرایط معمولی و دمای حدود ۰۰ تا 7۵ درجه سانتیگراد، مرحله زندگی
این زنبورها حدود 9۰ تا ۰۵ روز به طول میانجامد.
خانواده آفلینیده (Aphelinidae (از دیگر زنبورهای پارازیتوئید شته ها هستند که از نظر اندازه کوچکتر از
زنبورهای خانواده آفیدئیده هستند و طول بدنشان عموماً حدود یک میلیمتر است. در این خانواده گونه های
آفلینوس (Aphelinus (و آفلینوس آسیکیس (asychis Aphelinus (از پارازیتوئیدهای شته ها محسوب
میشوند و از نظر بیولوژیک بسیار شبیه به زنبورهای خانواده آفیدئیده میباشند. با این تفاوت که بعضی از گونه های
زنبورهای خانواده آفیلینیده (Aphelinidae (اِکتوپارازیتوئید هستند یعنی تخمشان را روی بدن شته ها قرار
میدهند تا الروشان بصورت خارجی از بدن شته ها تغذیه کنند.
گروه دیگری از دشمنان طبیعی شته ها، شکارگرها هستند. در بین آنها پشه های از خانواده سسید و میئیده
(Cecidomyiidae (به نام آفیدولتسآفیدومیزال (aphidomyzal Aphidoletes (از مهمترین شکارگرهای
شتهها است که در شرایط گلخانهای برروی گیاهان زینتی بعنوان عامل کنترل بیولوژیک تکثیر و رهاسازی میشود.
طول بدن این پشه حدود ۰ میلیمتر است و در جنس ماده شاخک ها کوتاه است. نرها دارای شاخکهای بلند و نخی
بوده و پاهای نسبتاً بلند و بدن بسیار ظریفی دارند. طول عمر حشرات کامل حدود یک هفته است .حشرات کامل
عموماً از عَسَلکی که از شته ها ترشح میشود که در واقع شیره گیاهی تغذیه میکنند و تخمهایشان را روی برگ
گیاهان در داخل جمعیت شته ها قرار میدهند و بعد از خارج شدن از الرو شروع به تغذیه از مراحل مختلف شتهها
میکنند.
گروه دیگری از دشمنان طبیعی شته ها ، شکارگرها هستند. در بین آن ها پشه های از خانواده سسیدومیئیده
(Cecidomyiidae(به نام آفیدولتسآفیدومیزال (aphidomyzal Aphidoletes(از مهمترین شکارگرهای شته ها است
که در شرایط گلخانهای برروی گیاهان زینتی بعنوان عامل کنترل بیولوژیک تکثیر و رهاسازی میشود. طول بدن این
پشه حدود ۲ میلیمتر است و در جنس ماده شاخکها کوتاه است. نرها دارای شاخک های بلند و نخی بوده و پاهای
نسبتا بلند و بدن بسیار ظریفی دارند. طول عمر حشرات کامل حدود یک هفته است . از َع َسلکی
حشرات کامل عموما
Archive of SID
www.SID.ir
10
که از شتهها ترشح میشود که در واقع شیره گیاهی تغذیه میکنند و تخمهایشان را روی برگ گیاهان در داخل جمعیت
شته ها قرار میدهند و بعد از خارج شدن از الرو شروع به تغذیه از مراحل مختلف شتهها میکنند.
طول بدن الرو سن اول در حدود 7/۵ میلیمتر و الروهای کامل حدود دو تا سه میلیمتر هستند. الروهای اولیه از
پورهسنین اول شته ها و الروهای کامل از کلیه مراحل مختلف شته ها تغذیه میکنند. مرحله جنینی آنها حدود ۰
تا 7 روز طول میکشد و بطور کلی این پشه ها حدود ۱۵ گونه از شته ها را مورد تغذیه قرار میدهند، به عبارت دیگر
پلیفاژ(Polyphage(هستند.
از دیگ ر شکارگر ها که برای کنترل شته ها مورد استفاده قرار می گیرند با ل توری های خانواده کرایزوپیده
مخصوصا ه های بنام کرایزوپرالکارنئا (carnea Chrysoperla(است. این گونه تخم هایش را (Chrysopidae (گون
که دارای ساقهای بوده، در زیر یا روی سطح برگ گیاهان قرار میدهد و بعد از آنکه الروها خارج شدند با قطعات
دهانی مکنده خودشان به تغذیه از شته ها میپردازند. )بر خالف کفشدوزک ها که تمام بدن شته را مورد تغذیه قرار
میدهند این بالتوریها با قطعات دهانی مکنده خودشان محتویات بدن شته ها را مورد تغذیه قرار میدهند و پوست یا جسد
آنها را استفاده نمیکنند.(
سپس در زیر برگ گیاهان در داخل یک پیله ابریشمی تبدیل به شفیره میشوند که بعد از سپری شدن مرحله
شفیرگی که ممکن است حدود یک تا دو هفته طول بکشد حشرات کامل ظاهر میشوند.
از دیگر دشمنان طبیعی شته ها، سنهای خانواده آنتوکوریده(Anthocoridae (هستند. سنها از راسته همیپترا
مخصوصاً گونههایی از جنس اوریوس (Orius (مانند اوریوس ایندیسیوس (indisiosus Orius(از شتهها در
گلخانهها و روی گیاهان زینتی تغذیه میکنند.
این سنها هم مانند بالتوریها دارای قطعات دهانی زننده مکنده هستند و خرطوم و استایلِتهای مربوط به آرواره
های باال و پایین خود را داخل بدن شته ها فرو میکنند و محتویات و مایع بدن شته ها را مورد تغذیه قرار میدهند.
از دیگر دشمنان طبیعی شته ها که احتماالً اکثر مردم آنها را در طبیعت مشاهده کردهاند کفشدوزک ها هستند.
گونه هایی از کفشدوزک ها مانند کفشدوزک هفت نقطه های ککسینال سپتمپونکتاتا Coccinella(
(septempunctataو هیپودامیا وریهگاتا (variegata Hyppodamia (هم در مرحله الروی و هم در مرحله
حشره کامل از شته ها تغذیه میکنند و از عوامل مهم کنترل بیولوژیک شته ها هستند.
عموماً کفشدوزکها طیف وسیعی از شتهها را مورد تغذیه قرار میدهند و از یک گونه خاص از شتهها تغذیه نمیکنند.
اگر در محیط گلخانهای فقط ۰ یا 7 نوع کفشدوزک رها شود تمام شتهها را از بین میبرند. بطوریکه کفشدوزک 3
نقطهای حدود ۰۵ نوع شته را تغذیه میکند یا به عبارت دیگر پلیفاژ است.
گروه دیگری از دشمنان طبیعی شتهها، قارچها هستند. قارچ ورتیسیلیوم لیکانی (lecanii Verticilium(به عنوان
یکی از عوامل مهم کنترل بیولوژیک شته ها بصورت تجارتی تکثیر میشود و مورد استفاده قرار میگیرد. اسپورهای
این قارچ در محیطهای گلخانهای میباشند و بعد از اینکه اسپورها در محیط مرطوب جوانه میزنند مسیلیومهایشان
وارد بدن شته ها شده که باعث از بین رفتن آنها میشود.
Archive of SID
www.SID.ir
11
کنترل بیولوژیک سفید با لکها و کنه ها :
سفید بالکها متعلق به خانواده آلیرودیده (Aleyrodidae (میباشند که حداقل سه گونه از آنها در کشور ما از
اهمیت فوقالعاده زیادی برخوردارند و عبارتند از:
(vaporariorum Trialeurodes (سفید بالک گلخانه .1
(tabaci Bemisia (ب سیا تاباسی ِمی .2
(orgentifolii Bemisia (ب سیا اورجنتیفولی ِمی .3
دو گونه اخیر عمدتاً در شرایط مزرعهای و صحرایی از آفات مهم گیاهان بویژه پنبه هستند ولی بدلیل وسیع بودن
طیف میزبانی آنها در روی گیاهان زینتی و محصوالت گلخانهای نیز فعالیت میکنند. سفید بالک گلخانه با شرایط
گلخانهای تکامل و سازش پیدا کرده و یکی از آفات مهم و کلیدی محصوالت گلخانهای است.
این آفات تخم هایشان را از طریق ساقه بسیار کوتاهی داخل بافت گیاهان قرار میدهند. بعد از اینکه تخم تفریغ شد
و الروها خارج شدند، با قطعات دهانی زننده مکنده خود شروع به تغذیه از شیره گیاهی میکنند و باعث زرد شدن و
در جمعیتهای باال باعث ریزش و خشک شدن برگ گیاهان میشوند.
از مهمترین پارازیتوئید آفات محصوالت گلخانهای، میتوان به زنبورهای خانواده آفلینیده (Aphelinidae (اشاره
کرد. در این خانواده گونههای مختلف جنس اِنکارسیا (Encarsia (از دشمنان طبیعی و مهم این آفات هستند. در
بین گونههای جنس اِنکارسیا گونهای به نام انکارسیا فورمازا(formosa Encarsia (انتشار جهانی دارد و به عنوان
یک فرآورده بیولوژیک و دشمن طبیعی تکثیر شده، و برای کنترل سفیدبالکها در شرایط گلخانهای رها سازی
میشود.
طول بدن این زنبور حدود یک میلیمتر بوده و قسمت قفسه سینه آن سیاه رنگ و شکمش زرد رنگ است، تخم خود
را در داخل بدن پورههای سنین مختلف (Trialeurodes (قرار میدهد و بجز حشره کامل بقیه مراحل رشدی آن
در داخل بدن میزبان سپری میشود. بعد از کامل شده حشره، زنبور بالغ از طریق جویدن پوسته بدن میزبان از آن
خارج میشود.
زنبور انکارسیا فورمازا را بر روی میزبان طبیعی یعنی سفید بالک گلخانهای و بر روی گیاه توتون بصورت انبوه تکثیر
کردهاند. گاهی بر روی یک برگ توتون میتوان هزار عدد از این زنبور را تکثیر و در گلخانهرها سازی کرد، تولید نتاج
نر در این زنبور بسیار نادر و کم است.
در تعدادی از زنبورهای پارازیتوئید خانواده آفلینیده (Aphelinidae (مخصوصاً گونههای جنس انکارسیا
(Encarsia(مانند انکارسیا فورموزا و انکارسیا لوتهآ (lutea Encarsia (تولید نتایج نر از طریق هیپر پارازیتیسم
(parasitism Hyper(یا اتو پارازیتسم (parasitism Auto (است . هیپر پارازیتیسم به پدیدهای گفته میشود
که یک پارازیتوئید، پارازیتوئید دیگر را پارازیته میکند، در اتو پارازیتیسم یک پارازیتوئید نتاج خودش را پارازیته
میکند.
در تعدادی از زنبورهای خانواده آفلینیده، پدیده اتو پارازیتیسم دیده میشود یعنی تولید نتاج نر از طریق پارازیته
کردن نتایج مادهی گونه خودش بوجود میآید.
Archive of SID
www.SID.ir
12
در شرایط گلخانهای طول عمر زنبورهای ماده در دمای 9۹ تا 7۵ درجه سانتیگراد حدود ۰3 الی 7۵ روز است،
بنابراین طول عمر زنبورهای کامل بشدت تحت تأثیر دما است.
تعداد تخمهایی که هر حشره ماده میگذارد. بین ۰۵ تا 7۰۵ عدد متغیر است و عوامل مختلفی از جمله ساختمان
سطح برگ گیاهان در میزان کارآیی این زنبورها فوقالعاده مؤثر است. این زنبورها بر روی گیاهانی که سطح
برگهایشان کرکدار است از کارآیی خوبی برخوردار نیستند. در کشورهای اروپایی و آمریکایی این زنبورها به فراوانی
تکثیر میشوند و برای کنترل بیولوژیک مگسهای سفید یا سفید بالکها مورد استفاده قرار میگیرند. در سال 911۹
در سطحی حدود چهار هزار هکتار در کشورهای آمریکایی و اروپایی از این زنبورها برای کنترل بیولوژیک سفید
بالکها استفاده شد.
از دیگر عوامل کنترل سفید بالکها قارچهای ورتیسیلیوم لکانئی (lecanii Verticilium (و آشرسونیا آلیرودیس
(aleyrodis Aschersonia(هستند. بعضی از فرآوردههای قارچ ورتیسیلیوم لکانئی مثل ورتالک (Vertalec(
برای کنترل شتهها مورد استفاده قرار میگیرد و فرآوردههای دیگر آن مانند مایکوتال (Mycotal (برای کنترل
سفید بالکها بکار میرود.
قارچ آشرسونیا آلیرودیس در روی حشرات کامل و تخمهای بمیسیا تاباسی (tabaci Bemisia (و تریالئورودیس
وپاراریوروم (vaporariorum Trialeurodes (عموماً ایجاد خسارت نمیکند بلکه فقط مراحل پورگی این آفات را
مورد حمله قرار میدهد. و در محیطهایی که تخم این قارچ پاشیده نشده است، نمیتواند گسترش پیدا کند. برخالف
قارچ ورتیسیلیوم لکانئی که میتواند در سطح برگ گیاهان گسترش یابد این گونه نمیتواند پراکنش خودش را
افزایش بدهد.
از دیگر دشمنان طبیعی سفید بالکها میتوان به کفشدوزکها اشاره نمود که بعضی از گونههای آنها برای کنترل این
آفات مورد استفاده قرار گرفتهاند . از جمله گونه این کفشدوزکها دلفاستوس پوسیلوس (pusilus Delphastus(
است که از دشمنان طبیعی مهم این آفات بشمار میرود.
مبحث کنترل بیولوژیک کنه های تارتن :
از کنه های تارتن متعلق به خانواده تترانیکیده (Tetranychidae (گونه تترانیکوس اورتیکه Tetranychu(
(urticaeاز مهمترین آفات محصوالت گلخانهای است که تخمهایش را در سطح گیاهان قرار میدهد و بعد از اینکه
تخمها تفریغ و پوره ها خارج میشوند با کلیسرهایشان شروع به تغذیه از شیره گیاهی میکنند و در نتیجه به گیاه
خسارت وارد میکنند.
یکی از مهمترین دشمنان طبیعی این کنهها فیتوزئولوس پرسیمیلیس (persimilis Phytoseiulus (است که
پرداتور (Predator (یا شکارگر بوده و برای کنترل بیولوژیک کنههای تارتن در بسیاری از نقاط دنیا مورد استفاده
قرار گرفته است. در سال 91۱۵ این کنه را از روی یک محموله گل ارکیده که از شیلی به آلمان وارد شده بود
شناسایی کردند. سپس به روشهای تکثیر انبوه آن مبادرت ورزیدند و سرانجام در سال 911۹ در سطحی معادل
حدود هشت هزار هکتار از این کنه پرداتور برای کنترل کنههای تارتن استفاده کردند. این شکارگرها را میتوان
براحتی بر روی کنه تارتن و روی لوبیا پرورش داد
Archive of SID
www.SID.ir
13
کنترل بیولوژیک مگس های مینور و پروانهها :
مگسهای مینوز
مگسهای مینوز از جمله آفات مهم محصوالت گلخانهای و گیاهای زینتی هستند. مگسها متعلق به خانواده
آگرومایزید (Agromyzidae (هستند.
تعدادی از مهمترین گونههای (Agromyzidae (عبارتند از:
)Liriomyza trifolii
2)Liriomyza sativae
3)Liriomyza bryoniae
در ایران این گونهها جزء آفات مهم محصوالت گلخانهای و گیاهان زینتی هستند. این مگس به طول حدود ۰ تا 7
میلی متر به رنگ سیاه و دارای لکههای زرد رنگ در روی بدنشان هستند. حشرات کامل با فرو کردن تخمریز خود
به داخل بافت گیاه از ترشحات گیاهی تغذیه می کنند. محل فرو کردن تخمریز عموماً بصورت لکههای زرد رنگی در
سطح برگ گیاهان دیده میشود.
بعد از قرار گرفتن تخم در بافت گیاهی، الرو خارج شده از بافت ایجاد گالریها یا تونلهایی مارپیچ در سطح برگ
گیاهان میکند. ضخامت این گالریها با افزایش اندازه الرو افزایش پیدا میکند.
از مهمترین دشمنان طبیعی این آفات، زنبورهای پارازیتوئید هستند که بصورت پارازیتوئید داخلی یا ایندوپارازیتوئید
و پارازیتوئید خارجی یا اِگزوپارازیتوئید از الروهای این آفات تغذیه میکنند.
از مهم ترین پارازیتوئیدها میتوان به گونه هایی مثل اپیوس پالیدوس ( (pallidus Opiusو داکنوزا سیبریکا
(sibrica Dacnusa(که پارازیتوئید داخلی هستند و گونه دیگری بنام دیگلیفوس ایسئا (isaea Diglyphus(
که پارازیتوئید خارجی است اشاره کرد.
پارازیتوئیدهای داخلی تخمشان را در داخل بدن الرو میزبان قرار میدهند و حشرات کامل از داخل شفیره میزبان
خارج می شوند. بدین صورت که مراحل رشد و نمو الرو پارازیتوئید در داخل بدن الرو میزبان طی میشود و وقتی
که آفت به مرحله شفیرگی رسید میزبان را میکشد و از داخل شفیره میزبان خارج میشود.
پارازیتوئیدهای خارجی تخمشان را در مجاورت الرو میزبان در داخل بافت گیاه قرار میدهند .ولی قبل از
تخمگذاری تخمریزشان را به داخل بدن الرو میزبان فرو میکنند و باعث فلج شدن او میشوند، سپس تخمشان را در
کنار بدن الرو میزبان در داخل بافت گیاه قرار میدهند. بعد از مدت حدود ۰ روز الرو خارج میشود و چون الرو
میزبان فلج است، نمیتواند از محل تخم میزبان دور شود و الرو پارازیتوئید بعد از خروج از تخم شروع به تغذیه از
الرو آفت میکند.
زنبورهای واکتورایسبریکا و ( (pallidus Opiusاز خانواده براکونیده پارازیتوئید خارجی هستند. این زنبورها
تخمهایشان را در داخل بدن الرو میزبان که در داخل بافت گیاهی است قرار میدهند.
Archive of SID
www.SID.ir
14
زنبورهای پارازیتوئید بوسیلهی اندامهای حسی )شاخکها و تخمریز( میزبان را پیدا میکنند. تعدادی از طریق
تخمریز، و تعدادی از پارازیتوئیدها از طریق شاخک میزبان را پیدا میکنند. این زنبورها از طریق شاخک که همانند
رادار عمل میکند در سطح برگ گیاهان جستجو میکنند و بافتی را که دارای الرو است را مشخص کرده و سپس
الرو میزبانشان را پارازیته میکنند.
طول عمر حشرات کامل حدود دو هفته است و حدود 1۵ تخم را در طی این مدت در داخل بدن الروهای میزبان
قرار میدهند.
نبور دیگری که بعنوان دشمن طبیعی مهم این گروه از آفات مطرح است دیگلیفوس ایسئا (isaea Diglyphus(
است که یک پارازیتوئید خارجی میباشد که تخم خودش را در مجاورت الرو میزبان قرار میدهد. بعد از حدود دو
روز تخم تفریغ میشود و در مدت حدود ۱ روز مراحل الروی این زنبور کامل میشود و دوره شفیرگی آن حدود 1
روز طول میکشد، سپس برگ گیاه را سوراخ کرده و از آن خارج میشود.
بطور کلی در سالهای اخیر توجه زیادی به کنترل بیولوژیک مگسهای مینوز خانوادههای آگرومایزیده
((Agromyzidaeشده است. مخصوصاً در کشورهای اروپایی که آفات محصوالت گلخانهای را با فرآوردههای البته
تولید دشمنان طبیعی این گروه از آفات نسبتاً مشکل است و هزینه بیشتری در مقایسه با تولید دشمنان طبیعی،
آفاتی مثل کنه دو نقطهای و سفید بالکها دارد.یولوژیک کنترل میکنند. این آفات را در سالهای اخیر بوسیله
دشمنان طبیعی تحت کنترل در آوردهاند.
پروانهها :
گروه دیگری از آفاتی که گاهی بعنوان آفات مهم در گلخانهها و بر روی محصوالت زینتی جلوهگر میشوند پروانهها
هستند. مخصوصاً تعدادی از گونههای پروانههای خانواده نوکتوئیده .(Noctuidae (از گونههای مهم این خانواده
میتوان به گونههایی مثل مامسترا براسیکه(braccicae Mamestra ، (اوتوگرافا گاما Autographa(
(gamma ،نوکتوا پرونوبا (pronuba Noctua (و گونههای دیگری مثل اسپودوپترا لیترالیس Spodoptera
((lituralisو هلییونتیس آرمیژرا (armigera Helionthis (اشاره کرد. این پروانهها مثل بسیاری دیگر از
پروانهها، تخمشان را روی برگ گیاهان قرار میدهند، و بعد از اینکه الرو خارج میشود بوسیله قطعات دهانی سائیده
شروع به تغذیه از برگ و سایر قسمتهای گیاه میکنند. بعد از تکمیل دوره الروی در داخل خاک تبدیل به شفیره
میشوند.
برای کنترل بیولوژیک پروانهها عموماً از باکتریها استفاده میشود. در این بین باکتری باسیلوس تورنژنسیس
(thuringiensis Bacillus(مهمترین نقش را در کنترل بیولوژیک پروانهها دارد.
فرآوردههای مختلفی از این باکتری تولید شده که هر یک بر روی گروههای مختلفی از حشرات مؤثر واقع شدهاند.
حشرات و از جمله الرو پروانهها وقتی که توکسینهای این باکتری را مورد تغذیه قرار میدهند قطعات دهانی و نیز
دستگاه گوارش آنها را فلج میکنند و باکتری در مدت حدود ۹۹ ساعت میزبانش) پروانه( را از بین میبرد.
همچنین گروههای دیگری از این باکتری وجود دارند که برای کنترل گروههای دیگری از حشرات مورد استفاده قرار
میگیرند.
Archive of SID
www.SID.ir
15
باکتریها عموماً براحتی در محیطهای کشت تخمیری پرورش داده میشوند و در جمعیتهای انبوه برای کنترل
آفات مختلف مورد استفاده قرار میگیرند.
اگر خود باکتری برای کنترل بیولوژیک مورد استفاده قرار گیرد بعنوان یک خطر بالقوه محسوب میشود زیرا میتواند
انواع حشرات اعم از حشرات مضر یا مفید را از بین ببرد.
تکثیر و رها سازی دشمنان طبیعی :
مراحل تکثیر و رهاسازی دشمنان طبیعی در مواردی انجام میشود که
-دشمن طبیعی وجود نداشته باشد؛
-جمعیت آنها کم باشد؛
-ظهور آنها با تاخیر صورت گیرد.
تکثیر و رها سازی دشمنان طبیعی در شرایطی انجام میشود که استقرار دائمی دشمن طبیعی امکانپذیر نیست و
بهترین شاخص این موضوع شرایط گلخانهای است .در گلخانهها بعد از برداشت محصول، گیاه به همراه آفت و
دشمنان طبیعی خود، از گلخانه خارج می شود. در فصل بعد که گیاه دیگری کشت میشود نیازمند رهاسازی دوباره
دشمنان طبیعی است.
پرورش و تکثیر دشمنان طبیعی :
پرورش و تکثیر دشمنان طبیعی شامل مراحل مختلفی است :
انتخاب دشمن طبیعی؛ دشمنان طبیعی از نظر توانایی کنترل با هم متفاوتند که این تفاوت به دلیل اختالف در
خصوصیات زیستی آنها است.از جمله خصوصیات آن ها می توان به قدرت باروری و قدرت جستجو و فاکتورهای
دیگر را نیز اشاره کرد.
کیفیت دشمنان طبیعی؛ دشمنان طبیعی مورد استفاده برای تکثیر و رهاسازی باید عاری از بیماری و
هیپرپارازیتوئیدها باشند. دشمن طبیعی انتخاب شده برای تکثیر باید دارای کیفیت مناسب باشد. جمعیت موسس
انتخاب شده، برای برنامه تکثیر باید یک جمعیت سالم و قوی باشد همچنین حفظ کیفیت دشمنان طبیعی در طی
سالیان متمادی نیز از اهمیت فوقالعاده زیادی برخوردار است. زیرا ورود دشمنان طبیعی به محیط بسته در واقع
جمعیت آنها را از یک جمعیت باز به یک جمعیت بسته تبدیل میکند که با گذشت چند سال احتمال کاهش تنوع
ژنتیکی و هم چنین زوال ژنتیکی وجود دارد. به همین دلیل القا ژن به داخل جمعیت بصورت مرتب ضروری
مینماید.
چگونگی القا ژن: معموالً در برنامههای تکثیر بطور مرتب از جمعیتهای وحشی گونه، به جمعیتهای پرورشی اضافه
میشود تا از کاهش تنوع ژنتیکی جلوگیری شود.
Archive of SID
www.SID.ir
16
هزینه پرورش دشمنان طبیعی؛ برای موفقیت و توسعه کنترل بیولوژیک باید دشمنان طبیعی پرورش داده شده
است. قدرت رقابت اقتصادی با سایر روشهای کنترل آفات بویژه مبارزه شیمیایی را داشته باشند.
ذخیره سازی و حمل و نقل دشمنان طبیعی،دشمنان طبیعی فقط در چند ماه از سال خریدار دارند.در حالیکه در
طول سال باید جریان تولید دشمنان طبیعی حفظ شود.زمانی که تقاضا برای دشمن طبیعی وجود ندارد باید دشمن
طبیعی را ذخیره نمود.
روشهای کاربرد دشمنان طبیعی؛ زمان و نحوهی رهاسازی دشمنان طبیعی در کارآیی و موفقیت آنها بسیار
موثراست.
منابع :
موسوی ،محمدرضا،مبارزه بیولوژیکی-جها دانشگاهی مشهد،9731
O Hara,J.E,1985,Oviposition strategies in the tachinidae,afamily of beneficial parasitic
files.Agriculture and forestly bulletin
D.E Walter,2001,Acarology : proceeding of the International Congress
Archive of SID
www.SID.ir